Trả lời phóng vấn VOVNews về các hoạt động của Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (VAVA) nhân Ngày nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (10/8), ông Trần Xuân Thu cho biết, ngày 10/8 năm nay đúng vào dịp VAVA chuyển sang một giai đoạn mới. Đó là Hội vừa tổ chức thành công Đại hội lần thứ II và phiên tòa của Tòa án Lương tâm Thế giới, tạo được dư luận rộng lớn trên toàn thế giới. Giai đoạn này Hội xác định những việc làm cụ thể hơn từ việc chăm sóc đến việc đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam.

Những hoạt động nhân ngày 10/8 năm nay cũng được cụ thể hóa thành các việc làm. Trong những ngày này, các đài Phát thanh, Truyền hình từ Trung ương đến địa phương đều có các hoạt động tuyên truyền ủng hộ các nạn nhân, riêng kênh VTV4 trong ngày 10/8 phát liên tục 24/24 giờ, đưa các thông điệp, tài liệu, báo cáo có liên quan đến chất độc da cam/dioxin và cuộc sống của các nạn nhân đến người xem trong nước và quốc tế. Còn VTV1 thì truyền hình buổi giao lưu “Trái tim và công lý” với sự tham gia của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các Bộ, ban, ngành và nhiều nhân chứng.

Một việc làm cụ thể nữa là VAVA phát động rộng rãi cuộc vận động giúp đỡ các nạn nhân, trong đó kêu gọi số tiền cụ thể là 60 tỷ đồng để xây dựng 55 trung tâm bán trú cho các nạn nhân ở nhiều xã, phường trong cả nước; Xây dựng hơn 550 ngôi nhà tình nghĩa, trị giá mỗi căn khoảng 50 triệu đồng; Tặng 1.100 suất học bổng, mỗi suất 3 triệu đồng; hỗ trợ các nạn nhân vốn để sản xuất… Với sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương và sự hảo tâm và sự quan tâm của nhiều cơ quan, cá nhân, doanh nghiệp như năm nay, việc này có thể hoàn toàn thực hiện được.

Ông Trần Xuân Thu

PV: Ông đánh giá thế nào về việc chia sẻ của cộng đồng đối với các nạn nhân trong suốt thời gian vừa qua?

Ông Trần Xuân Thu: Đến bây giờ việc giúp đỡ nạn nhân chất độc màu da cam/dioxin ở Việt Nam, nhất là đòi công lý cho các nạn nhân đã là việc làm của cả cộng đồng kể cả trong nước và quốc tế. Đặc biệt, đã trở thành phong trào ở nhiều nước trên thế giới, không chỉ ở những nước có quân tham chiến mà cả ở nhiều nước khác như: Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zeland, Pháp, các nước trong liên minh châu Âu, các nước châu Mỹ Latinh như Venezuela, Iran, Iraq…

Sự quan tâm của quốc tế thể hiện rõ nhất là việc tổ chức phiên toà của Tòa án Lương tâm nhân dân thế giới trong tháng 5 vừa qua. Thậm chí phiên toà ngoài việc yêu cầu Mỹ phải có trách nhiệm với các nạn nhân, và nêu rõ số tiền mà chính phủ Mỹ phải đền bù cho các nạn nhân là bao nhiêu.

Một điểm mới nữa là nữa là sự ủng hộ mạnh mẽ của bà con kiều bào. Nhiều người trước đây còn thờ ơ hay nhìn nhận chưa đúng về vụ kiện thì nay đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ, kể cả những Việt kiều trước kia tham gia trong quân đội Mỹ.

Ở trong nước, trong thời gian vừa qua, các nạn nhân đã nhận được sự chia sẻ rất lớn của các đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân về cả vật chất và tinh thần. Tính đến tháng 10/2008, nhân dân cả nước ta và nhiều tổ chức, cá nhân nước ngoài đã ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam số tiền và quà tặng trị giá hơn 86,1 tỷ đồng. Số tiền này đã được sử dụng để giúp đỡ nạn nhân trong cuộc sống, học tập, lao động, sản xuất và tặng quà trong các dịp lễ, Tết: Làm nhà, sửa chữa nhà 1.866 căn, trị giá 21.702 triệu đồng; tặng 132.931 suất quà, trị giá 22.567 triệu đồng; hỗ trợ sản xuất 2.624 hộ với số tiền 5.058 triệu đồng; hỗ trợ khó khăn, chăm sóc sức khoẻ 61.426 người với số tiền 24.448 triệu đồng...

PV : Thưa ông, vụ kiện đã kéo dài gần 5 năm nhưng vẫn chưa đi đến kết thúc, mặc dù trong thời gian qua các nạn nhân nhận được sự ủng hộ của đông đảo bạn bè trong và ngoài nước. Theo ông có yếu tố khách quan hoặc chủ quan nào tác động đến vụ kiện?

Ông Trần Xuân Thu: Ai cũng hiểu được vì sao lại có vụ kiện này. Các công ty hóa chất Hoa Kỳ đã sản xuất chất độc da cam cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam. Đã có khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học, 366 kg dioxin đã được Mỹ rải xuống ở miền Nam Việt Nam. Hậu quả của nó rất nghiêm trọng đối với môi trường và con người Việt Nam. Đã có 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm chất độc, trong đó 3 triệu người là nạn nhân.

Phía Mỹ cố tình lảng tránh trách nhiệm vì nếu họ nhận trách nhiệm này, thì nghiễm nhiên họ vi phạm luật quốc tế. Mặt khác, nếu xử vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam thì họ lại sợ rằng sẽ mở cánh cửa cho Việt Nam kiện họ. Họ lảng tránh một cách ngụy biện rằng, chất da cam không độc, trong khi họ thừa biết rằng đây là chất cực độc, gấp 160 lần so với mức độ cho phép. Họ nói rằng họ chỉ đánh vào làng mạc, chứ không đánh vào con người. Nhưng thực tế họ đã rải chất độc xuống 20.000 làng mạc ở Việt Nam và họ cũng thừa biết rằng, đánh vào làng mạc là đánh vào con người.

Thật phi lý trong khi những binh sỹ Mỹ bị nhiễm chất độc da cam/dioxin lại được các công ty và chính quyền Mỹ chi hàng chục tỷ đồng để trợ cấp cho họ. Trong khi đó Toà án sơ thẩm, Tòa án phúc thẩm và Toà án Tối cao Hoa Kỳ lại đứng về phía bị đơn, ra phán quyết từ chối thụ lý vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đối với các công ty hóa chất Hoa Kỳ. Đây là một phán quyết phi lý, không chấp nhận được cả về mặt đạo lý và pháp lý.

Họ cố tình trốn tránh trách nhiệm, trong khi họ có nhiều cách để thể hiện trách nhiệm của mình. Chúng ta cũng không bắt buộc họ phải thực hiện theo một quy định nào, mà chỉ muốn họ phải thể hiện trách nhiệm với những gì họ đã gây ra cho hàng triệu con người Việt Nam. Họ có đủ thông minh để thực hiện thế nào cho phù hợp với mối quan hệ ngày càng phát triển giữa hai nước. Đây không chỉ là trách nhiệm đối với các nạn nhân Việt Nam mà cũng là yêu cầu của chính các nhà khoa học, các nhà y tế cộng đồng và nhân dân Mỹ.

PV : Vậy thưa ông, trong thời gian tới, vụ kiện sẽ được tiếp tục như thế nào?

Ông Trần Xuân Thu : Cuộc đấu tranh đòi công lý của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam là tiếng nói của lương tri và quyền con người. Vụ kiện không chỉ vì quyền lợi chính đáng cho các nạn nhân ở Việt Nam mà còn vì quyền lợi chính đáng của các nạn nhân là cựu chiến binh Mỹ và nhiều nước khác đã từng tham chiến ở Việt Nam.

Chúng tôi đã xác định rõ con đường chúng tôi phải đi trong vụ kiện này. Chúng tôi có thể tiếp tục tiến hành vụ kiện ở Mỹ, cũng có thể tiến hành ở một nước thứ ba và có thể ở một nước khác. Hiện nay chúng tôi đang có rất nhiều phương án và đang lựa chọn phương án phù hợp với giai đoạn hiện nay.

Cùng với đó, chúng tôi tiếp tục thực hiện cuộc vận động ngoài tòa, để vụ kiện được đẩy lên một giai đoạn mới. Như vậy, cuộc vận động không chỉ ở các nước đã thực hiện trong 5 năm qua, mà còn rộng khắp ở nhiều khu vực châu Mỹ Latin, châu Á, thậm chí cả các nước Đông Dương như Lào, Campuchia…

PV : Thưa ông, trong lần phỏng vấn trước, ông cho biết số tiền mà chính phủ Mỹ đồng ý hỗ trợ cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam là 3 triệu USD vẫn chưa được giải ngân. Vậy đến nay, số tiền này đã được giải quyết như thế nào?

Ông Trần Xuân Thu : Số tiền này hiện nay không còn là 3 triệu USD mà Tổng thống Obama đã quyết định chi thêm 3 triệu USD nữa, tổng cộng là 6 triệu USD. Nhưng đến nay, việc giải ngân hầu như chưa được thực hiện. Việc giải ngân ở phía Mỹ là rất chậm, nguyên nhân từ phía Mỹ. Số tiền này sử dụng như thế nào, sử dụng vào cái việc gì cụ thể thì đến nay họ vẫn chưa thực hiện.

PV : Thưa ông, cùng với việc tiến hành đòi công lý cho các nạn nhân, Hội đã có sự giúp đỡ các nạn nhân như thế nào, nhất là việc hỗ trợ họ có thể ổn định được cuộc sống lâu dài?

Ông Trần Xuân Thu : Ngoài việc hỗ trợ về vật chất để giúp các nạn nhân có thể giải quyết được nhu cầu trước mắt, chúng tôi xác định, về lâu dài, người thân và các nạn nhân cần phải được hỗ trợ về việc làm, có như vậy họ mới có thể nuôi sống được bản thân.

Chúng tôi cũng đã xác đinh trong thời gián tới sẽ tạo cho khoảng 1.100 người có việc làm, VAVA cũng đang phối hợp cùng với phía Hàn Quốc trình phương án xây dựng trường để đào tạo nghề cho những nạn nhân. Đây cũng một trong những nhiệm vụ quan trọng của Hội trong giai đoạn này.

PV: Xin cảm ơn ông./.