Từ thực trạng trẻ lang thang

Theo thống kê của 63 tỉnh thành, tính đến cuối năm 2008, cả nước có khoảng 28.500 trẻ lang thang, tăng gấp đôi so với năm 2005. Ngoài ra còn có khoảng 1,7 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và trên 3 triệu em sống trong các gia đình nghèo. Đến cuối năm 2009, số trẻ lang thang của 44/63 tỉnh thành là 21.528 em.

TS. Hoàng Văn Tiến, Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ Chăm sóc Trẻ em, Giám đốc Dự án Hỗ trợ trẻ em lang thang cho biết, với góc nhìn của quyền trẻ em, các em còn non nớt cả về thể chất lẫn tinh thần, do đó cần phải được bảo vệ đặc biệt. Các em cần phải được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản và người lớn phải đảm bảo thực hiện các quyền cơ bản của trẻ em.

Cũng theo ông Tiến, phần lớn trẻ đi lang thang kiếm sống từ 7 - 16 tuổi, độ tuổi cần được học tập, vui chơi để phát triển toàn diện về thể chất và tâm hồn. Theo một nghiên cứu, khoảng 30% trẻ em bỏ nhà lang thang ở khu vực thành thị và có nguyên nhân do bị lạm dụng hoặc phải chứng kiến bạo lực gia đình. Do đó nỗi đau về tinh thần đeo đẳng và tạo sang chấn tâm lý đối với các em, khiến trẻ lang thang dễ có hành vi bạo lực, sử dụng ma túy hoặc hoạt động mại dâm. Nhiều em bị ám ảnh bởi bạo lực gia đình và rất khó trở về “mái ấm” của mình.

Với mục tiêu thực hiện và bảo vệ quyền được học tập, được chăm sóc sức khoẻ của trẻ em lang thang và có nguy cơ lang thang, Dự án Hỗ trợ trẻ em lang thang do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, với sự hỗ trợ của Uỷ ban Châu Âu đã được triển khai tại 10 tỉnh thành trên toàn quốc theo 2 giai đoạn từ năm 2004 đến 2012.

Trang bị “cần câu” cho các em

“Em sẽ cố gắng học nghề thành thạo và lập nghiệp ổn định tại quê nhà, không lên thành phố kiếm sống nữa, bởi em không muốn xa gia đình và rơi vào cạm bẫy xã hội”, đó là tâm sự của em Nguyễn Thị Luyến, 16 tuổi, “chị cả” của hơn 40 em nhỏ đang theo học nghề thêu hạt cườm tại xã Phú Thịnh, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Luyến cho biết, em đã học xong lớp 9, nhưng do điều kiện gia đình khó khăn nên nghỉ học theo bạn lên Hà Nội phụ bán hàng cơm với mức lương 700.000 đồng/tháng. Sau đó, gia đình em được tư vấn từ phía Dự án nên em quyết định trở về địa phương. Tuy mức thù lao trước mắt chưa cao, nhưng em cảm thấy yên tâm vì không phải xa gia đình, được học nghề và gắn bó với các em nhỏ cùng hoàn cảnh.

Phú Thịnh là một trong những địa phương được chọn triển khai Dự án. Ông Nguyễn Khắc Hợp, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, toàn xã có khoảng 200 em ở hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trong đó số trẻ lang thang và có nguy cơ lang thang là 80 em. Được sự trợ giúp của Dự án, từ tháng 4/2010, xã đã mở một lớp học nghề thêu hạt cườm dành cho các đối tượng Dự án. Đến nay, hầu hết các em đã thạo nghề và có thể làm thành thạo các sản phẩm như bao đựng điện thoại, túi xách, ví… Mỗi ngày, các cháu được Dự án hỗ trợ học nghề 8.000 đồng, đồng thời được trả lương theo sản phẩm. Ngoài ra, nhiều gia đình còn được hỗ trợ vay vốn xóa đói giảm nghèo, giúp các cháu nhanh chóng ổn định cuộc sống, tránh tình trạng “tái lang lang”.

Gặp người “vác tù và”

Theo TS. Hoàng Văn Tiến, để chương trình đi vào đời sống, mang ý nghĩa xã hội rộng lớn, rất cần những công tác viên cơ sở với lòng nhiệt huyết và tình thương với các cháu. TS. Tiến gọi vui họ là những người “vác tù và hàng tổng” và không quên hết lời khen ngợi chị Nguyễn Thị Vui, một cán sự xã hội tại xã Phú Thịnh.

“Mẹ Vui” là cái tên các cháu chúng tôi gặp ở lớp học trìu mến dành cho chị. Bởi chị gần như “nằm lòng” hoàn cảnh từng cháu. Chị xúc động: “Tôi làm cộng tác viên dân số được 17 năm rồi, được tiếp xúc với nhiều gia đình hoàn cảnh lắm. Thấy các cháu phải bỏ học sớm để kiếm sống tôi không cầm lòng được. Khi được biết về hoạt động của Dự án này, tôi đã tình nguyện tham gia ngay”. Chị Vui tâm sự, làm tư vấn Dự án khó hơn làm dân số, vì liên quan trực tiếp đến tương lai của trẻ em cũng như phải thay đổi quan niệm của mỗi gia đình. Do đó cần sự kiên trì và tình thương cũng như làm sao để cha mẹ các cháu nhận thấy hiệu quả thiết thực mà Dự án mang lại.

Chúng tôi tới nhà cháu Nguyễn Thị Thương, 14 tuổi. Nhìn cảnh mẹ góa con côi, chị Huyền, mẹ cháu lại bị khuyết tật không thể lao động nặng nhọc, ai cũng ái ngại. Chị Huyền tâm sự: “Thương mẹ, cháu Thương đòi nghỉ học để lên thành phố kiếm việc làm. Mấy tháng hè xa cháu, tôi như cắt từng khúc ruột vì nhớ và thương con. Được chị Vui tư vấn và Dự án hỗ trợ vay vốn 5 triệu đồng, tôi mở cái quán nước kiếm thêm đồng ra đồng vào. Nay cháu Thương được học nghề và đi học trở lại, tôi thấy hạnh phúc vì dù nghèo nhưng có mẹ có con”.

Chị Vui phấn khởi cho biết, ngoài trường hợp cháu Thương đi học trở lại, chị cùng các cộng sự đã vận động được 10 trẻ lang thang hồi gia và theo học nghề, 22 cháu được hỗ trợ đồ dùng học tập, hơn 50 cháu được cấp quần áo ấm, thẻ bảo hiểm y tế… Chị bày tỏ mong muốn mô hình Dự án tại xã nhà được nhân rộng để ngày càng giảm thiểu số trẻ em lang thang kiếm sống.